Klimaatcollege: scepsis en oplossingen

De GroenLinks-werkgroep Exact organiseerde vijf lezingen van vooraanstaande deskundigen over klimaatverandering, één van de grootste uitdagingen van onze tijd vanuit verschillende oogpunten bekeken.

Terwijl het VN-klimaatpanel IPCC dit jaar voor de zoveelste keer de noodklok luidt en waarschuwt dat de gemiddelde wereldtemperatuur deze eeuw met 4 graden stijgt als we nu niet tot actie over gaan, lijkt de groep mensen die niet gelooft in klimaatverandering te groeien, aldus Jan Paul van Soest. Hij schreef De Twijfelbrigade en maakte het boek "expres dik, dan kun je er ook mee slaan". Een veelzeggend grapje.

Oog voor het klimaat

Van Soest was nieuwsgierig naar de reden, vertelde hij eind november in een lezing van GroenLinks Exact. Waarom willen zoveel mensen de risico's en de "whodunnit" van klimaatverandering, dat broeikasgassen de oorzaak zijn, niet aanvaarden? Zo'n boodschap willen we niet horen, was simpelweg zijn conclusie, omdat het "een ongemakkelijke waarheid" is die vooral slecht bij liberalen en conservatieven valt. Klimaatverandering erkennen betekent immers ook accepteren dat er iets aan gedaan moet worden. Een streng klimaatbeleid staat lijnrecht tegenover het wereldbeeld van hyperindividualisme en de vrije markt. Die gevolgen zijn dus in strijd met het ideaal van de vrije markt die zoveel mogelijk ongemoeid wordt gelaten. Klimaatscepsis is dan ook bovengemiddeld (40-50%) aanwezig in Nederland en de Angelsaksische landen, waar de vrijemarktwerking voorop staat. Zolang de ideologie maar sterk genoeg is, dan is daar geen realiteit tegen bestand. We hebben nu eenmaal de neiging om selectief te winkelen in waarheden en te kopen wat in ons wereldbeeld past.

Sceptisch paralleluniversum

Daarnaast speelt uiteraard geld een rol. De olie-industrie investeert enorm in het paralleluniversum van de klimaatsceptische organisaties en denktanks. Zo wordt er voor ieder klimaatrapport of -artikel wel een betwistbare contrastudie geproduceerd, waardoor de media overspoelt met tegenargumenten: het is de zon! Het zijn natuurlijke variaties! CO2 is plantenvoedsel! De temperatuurmetingen zijn onbetrouwbaar! Een samenzwering van socialisten!

Ondertussen blijft de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering groeien, van "waarschijnlijk" (2001) dat onze CO2-uitstoot hiervoor verantwoordelijk is naar "zeer waarschijnlijk"(2007) tot "vrijwel zeker" (2014) volgens het IPCC. Dat de tegenartikelen meestal niet kloppen of selectief van wetenschappelijke bronnen gebruik maken, doet verder niet af aan het effect, constateert Van Soest. Het doel van de "twijfelindustrie" is puur het verspreiden van twijfel en doen alsof er in de wetenschap nog veel onenigheid bestaat en onbekend is. Deze uitgewerkte strategie komt voort uit tabaksindustrie, die kans zag twijfel te zaaien toen de wetenschappelijke consensus over de gezondheidseffecten van tabak nog niet in de politieke arena was doorgedrongen. Precies hetzelfde gebeurde in de lobby voor CFK's, bestrijdingsmiddelen en kolencentrales: het gat in de ozonlaag, ongezonde giftigheid en zure regen zou allemaal nog niet "bewezen" zijn. Inmiddels weten we wel beter. Klimaatverandering is geen geloof, het is natuurkunde. En toch lijkt het de vrije markt-ideologen en fossiele belanghebbers gelukt om de wereldthermostaat 4ºC hoger te zetten.

Deltaplan

Dat de Nederlandse regering sinds het Paars kabinet liberaal georiënteerd is, lijkt duidelijk zichtbaar in haar klimaatbeleid. Nederland hangt al jaren onderaan het lijstje van Europese landen die hierop matig presteren. Op de jaarlijkse 'Climate Performance Index' die Germanwatch presenteerde bleek Nederland gezakt naar een onvoldoende 42e plaats op de lijst, ver onder landen als Denemarken, Duitsland en zelfs Polen. Volgens Marc Londo van het Energie Onderzoekscentrum Nederland (ECN) zijn er nog andere redenen waarom ons land geen haast maakt met klimaatbeleid. Tijdens zijn lezing legt hij uit dat Nederland van oudsher een fossiel land is dat al decennialang op olie, aardgas en kolen teert. Voor eigen gebruik, maar vooral ook voor de export. Het is wennen aan het idee dat het anders moet, dat we volgens het Energieakkoord in 2020 naar 14% duurzame energie moeten overschakelen. Nederland is bovendien geen gemakkelijk te hervormen land: het is dichtbevolkt en windmolens op zee plaatsen is duur. Zo hebben we er inmiddels tien jaar over gedaan om ons aandeel in duurzame energiebronnen van 3% naar 4,5% op te schroeven. Londo ziet ons dan ook de komende jaren nog geen toppositie bereiken op de Climate Performance Index.

De wal zal uiteindelijk het schip gaan keren - en die flink beschadigen, vreest Jan Paul van Soest. De fossiele grondstoffen raken voorlopig niet op, maar ondertussen zal het water letterlijk tot aan onze lippen komen te staan. Wanneer komt het Deltaplan voor duurzame energie nu van de grond? Marc Londo gelooft ziet dat niet snel gebeuren. "Een dergelijk rigoureus reddingsplan is gebaseerd op consensus over dat wat prioriteit heeft, maar die is er niet. Ideale lange termijndoelen moeten het vaak afleggen tegen korte termijnkosten. Moeten we kiezen voor schone of direct winstgevende energie? Moeten we onze energiezekerheid koesteren die we hebben met onze gasvoorraad, of moeten we investeren in nieuwe duurzame technologie? Het Energieakkoord is in dat licht typisch een “akkoord van het haalbare”.

Klimaatneutraal

Sneller gaan met klimaatbeleid lukt volgens Londo alleen als je al die ogenschijnlijke belangentegenstellingen weet op te heffen. Ook raadt hij aan om alle belanghebbenden vroeg in het proces te betrekken en om stop-go-beleid te vermijden. Daarmee bedoelt hij dat we beter niet in jaar 1 geweldig hard met bepaalde opties in de weer gaan, om daarna in jaar 2 te concluderen dat het allemaal minder rooskleurig is en de ambities daarom weer flink bijstellen. In plaats daarvan raadt hij aan om in te zetten op een consistent, schetsmatig beleid met een lange adem.

Technisch gezien is het mogelijk dat Nederland in 2050 klimaatneutraal wordt. Het ECN onderzocht samen met het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) hoe dat met energiebesparing, inzet van biomassa, CO2-opslag en schone elektriciteitsproductie gerealiseerd kan worden. Andere opties zijn zeker ook mogelijk, geeft Londo toe, maar daar hangt dan een ander kostenplaatje aan. Alleen al het volgen van deze routekaart heeft volgens ECN zulke ingrijpende consequenties dat we geen tijd kunnen verspillen, hoe ver 2050 ook lijkt. En tot nu toe liggen we nog niet echt op die route. Voor de opbouw van een emissiearm systeem met duurzame en schone technologieën is niet alleen veel innovatie nodig, maar ook een gezamenlijk gevoel van noodzaak. Het wordt tijd om daar vaart mee te maken en de twijfels aan de kant te zetten.

Blijf op de hoogte

Go!

Klimaatmores

Bas Eickhout schreef Klimaatmores, daarin geeft hij een blik achter de schermen op de klimaattoppen.

Klimaatmores
Bestel via Libris.nl